Kwas rozmarynowy (ester kwasu kawowego · wsparcie w alergii · działanie neuroprotekcyjne)
Compiled from published pharmacological and botanical literature. Not independently verified by Herbuno. Spotted an error or have a correction? Flag it below →
| Związek | Kwas rozmarynowy |
| Klasa chemiczna | Polifenol — ester kwasu kawowego (kwas kawowy + kwas 3,4-dihydroksyfenylomlekowy) |
| CAS | 20283-92-5 |
| Główne źródło | Rosmarinus officinalis (rozmaryn lekarski), Salvia officinalis (szałwia lekarska), Melissa officinalis (melisa lekarska), Perilla frutescens |
| Kluczowe zastosowania | Działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające, przeciwlękowe, wsparcie w alergii |
| Siła dowodów | Umiarkowana |
| Typowa postać | Ekstrakt z rozmarynu standaryzowany na kwas rozmarynowy; ekstrakt z melisy |
| Zakup w Herbuno | Ekstrakt z liści rozmarynu w proszku → |
Pochodzenie nazwy: Nazwa pochodzi od Rosmarinus officinalis (rozmaryn), rośliny, z której związek został po raz pierwszy wyizolowany w 1958 roku przez Scarpatiego i Oriente. Kwas rozmarynowy jest diestrem kwasu kawowego i kwasu 3,4-dihydroksyfenylomlekowego — cząsteczką bardziej złożoną niż kwas kawowy, ale o wspólnym rdzeniowym farmakoforze katecholowo-cynamonianowym. Zastosowanie tradycyjne: Rozmaryn, szałwia i melisa są od stuleci stosowane w europejskim ziołolecznictwie we wspieraniu funkcji poznawczych, w zastosowaniach przeciwzapalnych, w uspokajaniu układu nerwowego oraz w dolegliwościach trawiennych. Obecnie uważa się, że kwas rozmarynowy jest kluczowym składnikiem bioaktywnym przyczyniającym się do działania tych roślin. Kierunki badań: Kwas rozmarynowy ma dobrze rozwiniętą przedkliniczną bazę dowodową oraz kilka badań klinicznych u ludzi dotyczących alergii/sezonowego nieżytu nosa (hamowanie degranulacji komórek tucznych zależnej od IgE), funkcji poznawczych (badania z ekstraktem z Perilla) i radzenia sobie z lękiem (ekstrakt z melisy). Źródło komercyjne: Dostępny komercyjnie w postaci ekstraktu z liści rozmarynu standaryzowanego na kwas rozmarynowy. Opcje zakupu podano poniżej.
Dowody dla zastosowań kwasu rozmarynowego
Alergia i sezonowy nieżyt nosa: Kwas rozmarynowy hamuje aktywację układu dopełniacza i degranulację komórek tucznych zależną od IgE oraz zmniejsza uwalnianie histaminy w modelach alergii. Japońskie RCT z ekstraktem z Perilla frutescens (standaryzowanym na kwas rozmarynowy) wykazują istotne złagodzenie objawów sezonowego nieżytu nosa (świąd nosa, łzawienie, kichanie) po 3–4 tygodniach. Jest to jedna z bardziej swoistych dostępnych baz dowodowych dla botanicznego działania przeciwalergicznego. Siła dowodów: Umiarkowana.
Funkcje poznawcze i neuroprotekcja: Kwas rozmarynowy hamuje in vitro acetylocholinesterazę (AChE), agregację białka tau i fibrylację beta-amyloidu. W modelach zwierzęcych obserwuje się poprawę konsolidacji pamięci. Badania u ludzi z ekstraktem z rozmarynu lub melisy (standaryzowanym na kwas rozmarynowy) wykazują niewielką poprawę szybkości i dokładności pamięci u zdrowych dorosłych. Siła dowodów: Umiarkowana.
Działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające: Kwas rozmarynowy jest silnym inhibitorem NF-κB, hamującym jednocześnie cyklooksygenazę i lipooksygenazę. Wartości ORAC należą do najwyższych wśród pochodnych kwasów hydroksycynamonowych. Skuteczność przeciwzapalna in vivo w wielu modelach zwierzęcych (zapalenie stawów, zapalenie jelita grubego, uszkodzenie płuc) jest dobrze udokumentowana. Siła dowodów: Umiarkowana.
Ekstrakt z liści rozmarynu w proszku →
Przeglądaj ekstrakty standaryzowane w proszku →
Dawkowanie i specyfikacja dla formulatorów
Zastosowania w alergii (RCT z Perilla): 50–200 mg/dobę kwasu rozmarynowego (z ekstraktu z Perilla frutescens) przez 3–4 tygodnie w sezonie alergicznym. Zastosowania w funkcjach poznawczych (RCT z melisą): 300–600 mg/dobę ekstraktu z Melissa officinalis (standaryzowanego na kwas rozmarynowy) w odniesieniu do parametrów nastroju i funkcji poznawczych. W ogólnych zastosowaniach przeciwzapalnych i przeciwutleniających praktycznym zakresem formulacyjnym jest ekstrakt z rozmarynu w dawce 200–400 mg/dobę (10–20% kwasu rozmarynowego).
Ekstrakt z rozmarynu należy specyfikować wg zawartości kwasu rozmarynowego (HPLC, minimum 5–20% w zależności od zastosowania). Ekstrakt z liści rozmarynu w proszku od Herbuno należy zamawiać z oznaczeniem ilościowym kwasu rozmarynowego w CoA. Uwaga: ekstrakt z rozmarynu zawiera również kwas karnozowy i karnozol (fenole diterpenowe o silnym działaniu przeciwutleniającym) — CoA z pełnym profilem polifenoli zapewnia kompleksową charakterystykę tego ekstraktu o wielu związkach bioaktywnych.
Kwas rozmarynowy jest rozpuszczalny w wodzie (lepiej niż większość flawonoidów). Względnie stabilny w pH od kwaśnego do obojętnego. Termostabilny do 80°C. Kompatybilny z tabletkami, kapsułkami i postaciami płynnymi. Cierpko-gorzki smak w postaciach płynnych wymaga maskowania smaku przy stężeniu powyżej 0,5%.
Najczęściej zadawane pytania — kwas rozmarynowy
Która roślina jest najlepszym komercyjnym źródłem kwasu rozmarynowego?
Rozmaryn (Rosmarinus officinalis) jest najlepiej ugruntowanym źródłem komercyjnym, z dobrze scharakteryzowanymi rodzajami ekstraktów zawierającymi 5–20% kwasu rozmarynowego. Perilla frutescens ma wyższą zawartość kwasu rozmarynowego w przeliczeniu na gram i jest źródłem stosowanym w japońskich RCT dotyczących alergii. Melisę (Melissa officinalis) wykorzystuje się w zastosowaniach dotyczących funkcji poznawczych i działania przeciwlękowego. Wybór źródła botanicznego wpływa na profil składników towarzyszących (kwas karnozowy w rozmarynie; apigenina/luteolina w Perilla) oraz na powiązaną bazę dowodów klinicznych.
Czy kwas rozmarynowy to to samo co ekstrakt z rozmarynu stosowany jako przeciwutleniacz w żywności?
Nie. Ekstrakt z rozmarynu stosowany komercyjnie jako przeciwutleniacz w żywności (E392 w UE) jest standaryzowany głównie na kwas karnozowy i karnozol (fenole diterpenowe), a nie na kwas rozmarynowy. Ekstrakt z rozmarynu standaryzowany na kwas rozmarynowy to odrębna specyfikacja produktu, stosowana w suplementach i produktach nutraceutycznych. Oba rodzaje ekstraktu z tej samej rośliny pełnią różne funkcje i nie należy ich mylić w specyfikacjach zakupowych.
Czy kwas rozmarynowy można stosować w alergii na koty lub w reakcjach na naskórek zwierząt domowych?
Mechanizmy działania kwasu rozmarynowego polegające na hamowaniu komórek tucznych zależnym od IgE i supresji układu dopełniacza mają charakter ogólny dla różnych typów aeroalergenów — nie są swoiste dla pyłków. W badaniach klinicznych jako model alergenu stosowano sezonowe pyłki, jednak mechanizm ma zastosowanie do alergenów naskórka kota i innych stanów alergicznych zależnych od IgE. Żadne RCT nie oceniało kwasu rozmarynowego swoiście w alergii na naskórek zwierząt domowych, ale mechanistyczne podstawy pozycjonowania są solidne.
Czy ekstrakt z rozmarynu zawierający kwas rozmarynowy wchodzi w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi?
Kwas rozmarynowy wykazuje łagodne działanie hamujące agregację płytek krwi (wspólne dla wielu polifenoli) oraz łagodne właściwości przeciwzakrzepowe w badaniach na zwierzętach. Przy typowych dawkach suplementacyjnych (50–200 mg/dobę kwasu rozmarynowego) klinicznie istotne interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi nie są dobrze udokumentowane u ludzi. Jako środek ostrożności właściwe jest stosowanie standardowych ostrzeżeń dla osób przyjmujących warfarynę lub leki przeciwpłytkowe.
Skala siły dowodów – Wysoka = liczne badania RCT u ludzi; Umiarkowana = nieliczne badania lub silna zbieżność danych przedklinicznych; Wstępna = wczesne dane laboratoryjne lub z badań na zwierzętach.
← HerbIQ: Indeks związków bioaktywnych · HerbIQ P02: Ekstrakcja · HerbIQ P03: Systemy dostarczania